ՄԻԵԴ-ը ուժի մեջ է թողել Ադրբեջանի դեմ 2016-ի ոճրագործությունների վճիռը

Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի (ՄԻԵԴ) Մեծ պալատը 2026 թվականի նոյեմբերի 2-ին որոշում է կայացրել մերժել Ադրբեջանի կառավարության բողոքը։ Այս որոշմամբ ուժի մեջ է մնում նույն թվականի հունիսի 18-ին կայացված վճիռը, որով Բաքուն մեղավոր էր ճանաչվել հայ զինծառայողի խոշտանգման և արտադատարանական սպանության համար։

Իրավական գործը վերաբերում է հայ սպա, մայոր Հ․ Տ․-ին, որը հայտնի է նաև որպես մայոր Տորոյան։ Դեպքը տեղի է ունեցել 2016 թվականի ապրիլին՝ Քառօրյա պատերազմի ընթացքում։ Ադրբեջանական ուժերը 2016 թվականի ապրիլի 2-ին Թալիշ գյուղից մոտ մեկ կիլոմետր հեռավորության վրա դարանակալել և հարձակվել էին հայկական զինվորական բեռնատարի վրա։

ՄԻԵԴ-ը հաստատված է համարել, որ մայոր Հ․ Տ․-ն խոշտանգվել և գլխատվել է ադրբեջանական ուժերի կողմից այն ժամանակ, երբ վիրավոր էր և անկարող էր պաշտպանվել։ Դատարանը արձանագրել է Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի 2-րդ հոդվածի, որը վերաբերում է կյանքի իրավունքին, և 3-րդ հոդվածի՝ խոշտանգումների արգելման խախտումներ։

Վճռի մանրամասները և փոխհատուցումը

«Վ․ Տ․-ն և այլոք ընդդեմ Ադրբեջանի» գործով հայցվորները սպանված զինծառայողի ծնողներն ու քույրն են։ Նրանք դատարան էին դիմել դեռևս 2016 թվականի ապրիլի 13-ին։ Մեծ պալատի հինգ դատավորներից կազմված հանձնաժողովը վերջնականապես մերժել է գործը վերանայման ներկայացնելու Ադրբեջանի պահանջը։

Դատարանի որոշմամբ Ադրբեջանը պարտավոր է 90,000 եվրո վճարել զոհվածի ընտանիքին՝ որպես ոչ նյութական վնասի փոխհատուցում։ Բացի այդ, Բաքուն պետք է վճարի 14,210 եվրո՝ իրավական ծախսերը հոգալու համար։ Ադրբեջանի կառավարությունը պարտավոր է ընդհանուր փոխհատուցումը վճարել եռամսյա ժամկետում։

Ադրբեջանի արձագանքը

Մինչև բողոքի մերժումը, ադրբեջանական կողմը փորձել է վիճարկել դատական ակտը։ 2026 թվականի հունիսի 22-ին Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարությունը կանչել էր Բաքվում Եվրոպայի խորհրդի գրասենյակի ղեկավարին՝ իր դժգոհությունն արտահայտելու համար։

Պաշտոնական Բաքուն ՄԻԵԴ-ի կայացրած վճիռը որակել էր որպես «անարդար և կողմնակալ»։ Այնուամենայնիվ, Մեծ պալատի որոշումը վերջնական է և ենթակա չէ բողոքարկման, ինչը պարտավորեցնում է Ադրբեջանին կատարել միջազգային դատարանի պահանջները։