Իսահակ Նյուտոնի աշտարակից ընկնող մարմնի հանելուկի լուծումը հասանելի է

Մեծ գիտնական Իսահակ Նյուտոնը 1679 թվականին իր գործընկեր Ռոբերտ Հուկին ուղղված նամակում ներկայացրեց մի հետաքրքրաշարժ մտավոր մարտահրավեր՝ աշտարակից ընկնող մարմնի հանելուկը։ Այս հանելուկը վերաբերում էր այն հարցին, թե ինչպես է իրեն պահում բարձր աշտարակից ազատ անկում կատարող մարմինը, և որտեղ է այն վայրէջք կատարում աշտարակի հիմքի նկատմամբ։ Նյուտոնը, իր խորը գիտական պատկերացումներով, առաջ քաշեց այն տեսությունը, որ այդպիսի մարմինը կընկնի աշտարակի հիմքից մի փոքր արևելք։

Այս դիտարկումը, ինչպես ինքը՝ Նյուտոնը նշել է, «ամբողջովին հակառակ էր հասարակ մարդկանց կարծիքին», ովքեր, հավանաբար, կենթադրեին ուղիղ ուղղահայաց անկում։ Սա ցույց է տալիս Նյուտոնի հանճարը, ով դարեր առաջ կարողացել էր կանխատեսել մի երևույթ, որը մերկ աչքով աննկատ է։

Ժամանակակից շրջանում այս դասական հանելուկը նորից օրակարգ է բերվել Օքսֆորդի համալսարանի մաթեմատիկայի պատվավոր պրոֆեսոր Դեյվիդ Աչեսոնի կողմից։ Այն մաս է կազմում մի շարք մտածողական խնդիրների, որոնք հրապարակվում են 2015 թվականից ի վեր՝ պարբերաբար՝ ամեն երկուշաբթի օրը։ Այս շարքը հետաքրքրություն է առաջացրել ֆիզիկայի և մաթեմատիկայի սիրահարների շրջանում՝ ստիպելով նրանց խորհել տիեզերքի բարդ օրենքների շուրջ։ Հանելուկի հեղինակը նախապես հայտարարել էր, որ լուծման հետ կվերադառնա երկու շաբաթից կամ Մեծ Բրիտանիայի ժամանակով ժամը 5-ին՝ պահելով լարվածությունը և սպասումը։

Եվ ահա, այսօր ուրախությամբ կարող ենք հայտնել, որ աշտարակից ընկնող մարմնի հանելուկի ամբողջական լուծումն արդեն հասանելի է առցանց՝ բացահայտելով Նյուտոնի կանխատեսման գաղտնիքները։ Լուծումը հաստատում է Նյուտոնի դիտարկումը և տրամադրում է կոնկրետ օրինակներ։ Եթե, օրինակ, Էյֆելյան աշտարակը գտնվեր հասարակածի վրա, ապա նրա գագաթից ընկնող մարմնի արևելյան տեղաշարժը կկազմեր մոտավորապես 11 սանտիմետր։ Այս փաստը ցույց է տալիս, թե ինչպես են ֆիզիկական երևույթները երբեմն հակասում մեր առօրյա ինտուիցիային և պահանջում ավելի խորը վերլուծություն։

Նրանց համար, ովքեր ցանկանում են ավելին իմանալ նմանատիպ շարժումների և դրանց հետ կապված հրաշքների մասին, «Շարժման հրաշքներ» (Wonders in Motion) գիրքը հասանելի է Guardian Bookshop-ում։ Այն կարող է լրացուցիչ պատկերացումներ տալ ֆիզիկայի բարդ աշխարհի մասին՝ ընդլայնելով մեր գիտելիքները և մարտահրավեր նետելով մեր սովորական ընկալումներին։