Ծովային թռչունները «ջեթլագի» պատճառով շեղվում են ուղուց

2026 թվականի հոկտեմբերի 29-ին Science ամսագրում հրապարակված նոր հետազոտությունը բացահայտում է ծովային թռչունների նավիգացիոն առանձնահատկությունները։ Մանթյան մրրկահավերը, որոնք աղավնիներին համեմատելի չափեր ունեցող թռչուններ են, արագ արևելք-արևմուտք թռիչքների ժամանակ զգում են «ջեթլագին» նմանվող երևույթ։ Այս թռչունների համաշխարհային պոպուլյացիայի մոտավորապես կեսը բնակվում է Ուելսում։

Գիտնականներ Թիմ Գիլֆորդը և Քրիս Փերինսը դեռևս 2004 թվականից սկսել են մրրկահավերին հագեցնել փոքրածավալ GPS սարքերով՝ նրանց տեղաշարժին հետևելու համար։ Քսան տարվա ընթացքում հետազոտողները սարքավորել են 1,045 բնադրող թռչունների և հավաքագրել տվյալներ նրանց կատարած 3,688 կերհայթայթման թռիչքների վերաբերյալ։

Տվյալների վերլուծություն և ժամային շեղումներ

Հետազոտական խումբը մանրակրկիտ վերլուծության է ենթարկել դեպի Միացյալ Թագավորության բնադրավայրեր կատարված 1,837 անընդմեջ վերադարձի թռիչք։ Այս թռիչքներից 335-ն իրականացվել են բաց ծովում՝ ցամաքի տեսանելիությունից դուրս, ինչը թույլ է տվել ավելի հստակ գնահատել թռչունների ներքին նավիգացիոն համակարգի աշխատանքը։

Դիտարկված ժամանակային շեղումները թռչունների մոտ հիմնականում կազմել են 10-ից 15 րոպե։ Այնուամենայնիվ, որոշ դեպքերում գրանցվել են ավելի զգալի շեղումներ, որտեղ առավելագույն տարբերությունը հասել է մինչև մեկ ժամի։ Սա ցույց է տալիս, որ ժամային գոտիների արագ փոփոխությունը ազդում է թռչունների կողմնորոշման վրա։

Նավիգացիոն սխալներ և ազդեցությունը

Ժամային գոտիների փոփոխությամբ պայմանավորված նավիգացիոն սխալները հանգեցնում են նրան, որ թռչունները շեղվում են իրենց նախնական ուղղությունից մինչև 15 աստիճանով։ Օրինակ՝ եթե մրրկահավը մեկ օրվա ընթացքում թռչում է 1,000 կիլոմետր դեպի արևելք, նրա նավիգացիոն սխալը միջինում կազմում է մոտ յոթ աստիճան։

Չնայած այս շեղումներին, նման սխալները թռչունների ընդհանուր ճանապարհին սովորաբար ավելացնում են ընդամենը մի քանի կիլոմետր։ Թիմ Գիլֆորդը նշել է, որ կողմնորոշման այս փոքր սխալները շարունակում են նկատելի մնալ նույնիսկ այն ժամանակ, երբ թռչունները գտնվում են իրենց ծանոթ կամ ենթադրաբար ծանոթ ցամաքի տեսադաշտում։

Գիտնական Սանգիտա Ռանին պարզաբանել է, որ հետազոտության նպատակն է հասկանալ, թե հատկապես ինչն է պակասում թռչունների նավիգացիոն համակարգում և ինչպես են նրանք, այդուհանդերձ, կարողանում գտնել հետադարձ ուղին։ Այս երկարամյա ուսումնասիրությունը լույս է սփռում այն բարդ մեխանիզմների վրա, որոնք օգնում են ծովային թռչուններին կողմնորոշվել օվկիանոսների վրայով երկարատև թռիչքների ժամանակ։