Հրաբուխների ազդեցությունը մարդկության պատմության վրա

Հրաբխային ժայթքումներն ու պատմությունը

Հետազոտողները 2026 թվականի Annual Review of Earth and Planetary Sciences հանդեսում վերլուծել են 38 խոշոր ժայթքումներ։ 1815 թվականին ներկայիս Ինդոնեզիայի տարածքում տեղի է ունեցել Մաունթ Թամբորայի ժայթքումը, որի հետևանքով դրա անմիջական հարևանությամբ մահացել է ավելի քան 71,000 մարդ։ Դրան հաջորդած 1816 թվականին գրանցվել է ծայրահեղ ցուրտ եղանակ ամռանը, ինչը ոչնչացրել է բերքը Նյու Անգլիայում, Չինաստանում և Իռլանդիայում։

Այդ նույն 1816 թվականին Լորդ Բայրոնը գրել է «Խավար» պոեմը, որտեղ նշվում է, թե ինչպես է վառ արևը մարել և սառցե երկիրը կուրորեն ու սևանալով ճոճվել անլուսին օդում։ Բացի այդ, Կասպար Դավիթ Ֆրիդրիխը 1817 թվականին նկարել է «Երկու տղամարդ ծովափին» ստեղծագործությունը։

Կլիմայական ազդեցությունները և սովը

1300-ից մինչև 1800 թվականը Եվրոպայում արձանագրված 17 խոշոր մասշտաբի սովերից 11-ին հաջորդել են խոշոր ժայթքումներ։ Բյունտենը և գործընկերները 1345 թվականի շրջանում նկատել են երկու կապույտ ծառի օղակներ։ Այս կապույտ օղակների և Սև մահվան տարածման միջև կապի հետազոտությունը զեկուցվել է 2025 թվականին Communications Earth & Environment ամսագրում։

Ժամանակին Օստրոբոթնիայում տեղի է ունեցել սառեցում տարբեր ժամանակահատվածներում տեղի ունեցած երեք շարք ժայթքումների պատճառով։ 1695 թվականի ժայթքման իրադարձության ժամանակ Օստրոբոթնիայում գյուղացիների շուրջ 7 տոկոսը կորցրել է իր հողատարածքը։ Հուհտամաան և գործընկերները 2022 թվականին Climate of the Past հանդեսում զեկուցել են Օստրոբոթնիայում բերքի ձախողումների և ֆերմաների լքման մասին իրենց բացահայտումների մասին։

Հնագույն վկայություններ և մոդելներ

Վոլուսպա պոեմը կարծես թե հղում է կատարում Իսլանդիայի Էլդգյա հրաբխի 939 թվականի ժայթքմանը։ Հարկ է նշել, որ Իսլանդիայի քրիստոնեացումը տեղի է ունեցել մոտավորապես 1000 թվականին։

Համակարգչային մոդելավորումներում մթնոլորտում մասնիկների բարձրությունը ներկայացնելու համար կիրառվել է 1991 թվականի ժայթքման մոդելը։ Այս բոլոր տվյալները ցույց են տալիս բնական աղետների և մարդկային պատմության փոխկապակցվածությունը: