Արկտիկայի հրդեհները և հավերժական սառույցի ածխածնի պահպանումը

Հյուսիսային կիսագնդի ցամաքային տարածքների մոտ 15 տոկոսը զբաղեցնող հավերժական սառույցը հանդիսանում է մոլորակի ածխածնի խոշորագույն շտեմարաններից մեկը: Այստեղ կուտակված ածխածնի քանակը մոտավորապես երկու անգամ գերազանցում է Երկրի մթնոլորտում առկա ամբողջ ածխածնի ծավալը: Սակայն Արկտիկայի արագացող տաքացումը, որն ընթանում է համաշխարհային միջինից մինչև չորս անգամ արագ, լրջորեն սպառնում է այս կայունությանը:

1850 թվականից ի վեր հավերժական սառույցի զբաղեցրած տարածքն արդեն կրճատվել է շուրջ 12 տոկոսով: Այս գործընթացում առանձնակի վտանգ է ներկայացնում Յեդոման՝ ուշ պլեյստոցենի դարաշրջանում ձևավորված ածխածնով հարուստ հավերժական սառույցը: Հյուսիսային այս շերտերում ընդհանուր առմամբ պարունակվում է մոտ 1.5 տրիլիոն տոննա ածխածին, որի արտանետումը կարող է անդառնալի հետևանքներ ունենալ կլիմայի համար:

Հրդեհների ազդեցությունը և ածխածնի արտանետումները

Վերջին տասնամյակներում անտառային հրդեհները դարձել են Արկտիկայի և հարակից տարածքների գլխավոր մարտահրավերներից մեկը: 2001 թվականից ի վեր անտառային հրդեհների համաշխարհային արտանետումներն աճել են 60 տոկոսով, իսկ բորեալ անտառներում այդ ցուցանիշը գրեթե եռապատկվել է: 2023 թվականին Կանադայում բռնկված հրդեհները թողարկել են ավելի շատ ածխածին, քան այդ երկրի հանածո վառելիքի բոլոր արտանետումները միասին վերցրած:

Հրդեհների ազդեցությունը զգացվում է նաև գիտական կենտրոններում. 2021 թվականի հուլիսին վայրի հրդեհ էր բռնկվել Ալյասկայի Ֆերբենքսի համալսարանի հյուսիսային մասնաճյուղում: Ալիսոն Յորքը նշել է, որ դա հրդեհի անմիջական հետևանքն էր: Նմանատիպ աղետները ոչ միայն ոչնչացնում են բուսականությունը, այլև արագացնում են դրա տակ գտնվող սառույցի հալեցումը՝ մթնոլորտ բաց թողնելով դարերով պահված գազերը:

Պայքար Արկտիկայի պահպանման համար

Գիտնականները փնտրում են նոր ուղիներ հրդեհների դեմ պայքարելու և ածխածնի արտահոսքը կանխելու համար: Բրենդան Ռոջերսը շեշտել է, որ անհրաժեշտ է գտնել վայրի հրդեհների հետ համակեցության ավելի լավ միջոց: Այս ուղղությամբ իրականացվում է North Fire բազմամիլիոնանոց նախաձեռնությունը, որի նպատակն է մշակել հակահրդեհային նոր ռազմավարություններ:

Յուկոն Ֆլեթս ազգային արգելոցում, որն ընդգրկում է 11 միլիոն ակր տարածք, արդեն մեկնարկել է փորձնական ծրագիր: Արգելոցի 1.6 միլիոն ակր տարածքի վրա ստեղծվել է հրդեհների ճնշման հատուկ նախագիծ: Այս ջանքերն ուղղված են հավերժական սառույցի հետագա քայքայումը կանխելուն և մոլորակի էկոլոգիական հավասարակշռությունը պահպանելուն: