Հունգարիան հրապարակել է կոմունիստական շրջանի գաղտնի ֆայլերը

Հունգարիայի կառավարությունը չորեքշաբթի օրը հանրության համար հասանելի է դարձրել կոմունիստական շրջանի գաղտնի ոստիկանության փաստաթղթերը։ Ֆայլերը հրապարակվել են 1956 թվականի նոյեմբերի 4-ին խորհրդային տանկերի՝ Բուդապեշտ մուտք գործելու տարելիցին։

Վարչապետ Պետեր Մագյարը, որն ապրիլին հաղթել էր ընտրություններում, հանրությանը հայտարարել է, որ այս փաստաթղթերի հրապարակումը վաղուց սպասված էր։ Նա խնդրել է բոլորին՝ այս փաստաթղթերի հրապարակումը վերաբերել արժանապատվությամբ և մարդասիրությամբ։

Տվյալների հասանելիությունը և նշանակությունը

nyitottaktak.hu կայքի միջոցով հնարավորություն է ստացել տեսնել մոտավորապես 60,000 նախկին գաղտնի ծառայության հավաքագրված անձանց անուններն ու անձնական տվյալները։ Ըստ պատմաբանների գնահատականների՝ 1944 թվականի դեկտեմբերից մինչև 1990 թվականի փետրվար ընկած ժամանակահատվածում Հունգարիայում հավաքագրվել է 150,000-ից մինչև 160,000 տեղեկատու։

Այս զանգվածային հրապարակումը հասանելի է դարձնում տվյալներ մինչև 60,000 հավաքագրված անձանց վերաբերյալ։ Զսուզաննա Բորվենդեգը նշել է, որ գործակալական զեկույցների մեծամասնության դեպքում անգամ հնարավոր չէ նույնականացնել գործակալին կամ հասկանալ նրանց դրդապատճառները։

Պատմական փուլեր և քննադատական հայտարարություններ

Հունգարիայում գործակալների մասին օրենքն ընդունվել էր 1994 թվականին, իսկ 1997 թվականից քաղաքացիները սկսել են հնարավորություն ստանալ դիտելու իրենց սեփական ֆայլերը։ 2003 թվականին թույլտվությունների շրջանակն էլ ընդլայնվել է։ Նախկինում, 2002 թվականին, բացահայտվել էր, որ նախկին վարչապետ Պետեր Մեդգյեսին աշխատել է որպես կոմունիստական շրջանի գաղտնի գործակալ։

ABTL-ի տնօրեն Բենդեգուզ Գերգո Ցեհը զգուշացրել է, որ պետական անվտանգության մարմինների և նրանց ֆայլերի պնդումներին չի կարելի լիովին հավատալ։ Պատմաբան Կրիստիան Ունգվարին հավելել է, որ հասարակական ստերը հանգեցնում են քաղաքականության հետ լարված հարաբերությունների, ինչի արդյունքն էր Ֆիդես կուսակցության 16 տարվա կառավարությունը։

Վիկտոր Օրբանի «Ֆիդես» կուսակցությունը 2010 թվականից ի վեր ավելի քան 30 անգամ քվեարկել է ֆայլերը բացելու ծրագրերի դեմ։ Ակնկալվում է, որ փետրվարի 25-ին հրապարակվեն նաև մանրամասն հավաքագրման գրանցամատյանները՝ այսպես կոչված B-դոսյեները։